Upadłość konsumencka – zmiany

Ustawą z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw wprowadzane są przepisy, który mają uprościć postępowania o tzw. upadłość konsumencką. Poniżej opisujemy główne założenia instytucji upadłości konsumenckiej i najważniejsze zmiany, które wprowadza ustawa nowelizująca. Dane opublikowane przez Centralny Ośrodek Informacji Gospodarczej wskazują, że w Polsce ogłasza się […]


Ustawą z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw wprowadzane są przepisy, który mają uprościć postępowania o tzw. upadłość konsumencką. Poniżej opisujemy główne założenia instytucji upadłości konsumenckiej i najważniejsze zmiany, które wprowadza ustawa nowelizująca.

Dane opublikowane przez Centralny Ośrodek Informacji Gospodarczej wskazują, że w Polsce ogłasza się coraz więcej upadłości konsumenckich, chociaż ich procentowy udział wśród wszystkich ogłoszeń o upadłości rokrocznie pozostaje na podobnym poziomie. Ma to związek z nowelizacją przepisów z 2015 r. liberalizującą dostęp do upadłości konsumenckiej. Przed nowelą, przepisy były na tyle restrykcyjne, że w ciągu kilku lat stwierdzono zaledwie kilkadziesiąt upadłości konsumenckich. Statystki COIG obrazuje poniższa tabela:

 

Rok

Wszystkie ogłoszenia

Ogłoszenia upadłości konsumenckiej

Stosunek w procentach

2015

7 354

2 112

28%

2016

15 265

4 434

29%

2017

23 995

5 535

23%

2018

29 218

6 570

22%

2019 (do 31 sierpnia)

23 275

5 096

22%

Upadłość konsumencka de lege lata

Upadłość osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, potocznie nazywaną upadłością konsumencką, regulują przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe – art. 4911 i n. („ustawa p. u.”). Tytuł V w/w ustawy wprowadzony został ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 234, poz. 1572), której przepisy weszły w życie dnia 31 marca 2009 r.

O ogłoszenie takiej upadłości może wnioskować niewypłacalna osoba fizyczna, nieprowadząca działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 11 ustawy p. u., dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się do sądu na formularzu. Od wniosku pobiera się opłatę podstawową w wysokości 30 zł (art. 76a w zw. z art. 14 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, także przed nowelizacją ustawy z 21 sierpnia b.r.). Wniosek może złożyć dłużnik lub wierzyciel (wierzyciel tylko w warunkach określonych w art. 8 i 9 ustawy p. u.).

Sąd stwierdzając, że zachodzą warunki do ogłoszenia upadłości, wydaje postanowienie, w którym m. in. wyznacza sędziego – komisarza oraz syndyka i wzywa wierzycieli do zgłaszania swoich wierzytelności w terminie 30 dni. W przypadku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania albo w masie upadłości brak jest płynnych funduszów na ich pokrycie, koszty te pokrywa tymczasowo Skarb Państwa.

Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa (por. art. 4914 ustawy p. u. – przesłanki oddalenia wniosku).

Po wykonaniu ostatecznego planu podziału, a gdy z uwagi na brak majątku upadłego plan podziału nie został sporządzony – po zatwierdzeniu listy wierzytelności, i po wysłuchaniu upadłego, syndyka i wierzycieli, sąd ustala plan spłaty wierzycieli, albo umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Na to postanowienie przysługuje zażalenie, a w następnej kolejności, kasacja zwyczajna (względnie suspensywna).

Plan spłaty nie może być ustalony na dłużej niż 36 miesięcy. Sąd może osobnym postanowieniem przedłużyć plan spłaty maksymalnie o dodatkowe 18 miesięcy. W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty wierzycieli, z wyjątkiem niektórych wierzytelności (alimentacyjne/rentowe/odszkodowawcze/nawiązka itd. – art. 49121 ust. 2 ustawy p.u.).

Jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu zostaną osiągnięte cele postępowania, sędzia-komisarz, na wniosek upadłego, postanowieniem zwołuje zgromadzenie wierzycieli w celu zawarcia układu.

Zmiany w regulacji upadłości konsumenckiej

Podstawowym celem ustawy podpisanej przez Prezydenta jest wprowadzenie uproszczeń w obowiązujących regulacjach dotyczących upadłości konsumenckiej.

Przede wszystkim, sąd nie będzie musiał oceniać zawinienia dłużnika w doprowadzeniu lub pogłębieniu stanu niewypłacalności, przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Okoliczności dotyczące zawinienia dłużnika będą brane pod uwagę przy ustalaniu planu spłaty. W przypadku ustalenia, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty wierzycieli nie może być ustalony na okres krótszy niż 36 miesięcy ani dłuższy niż 84 miesiące (czyli o wiele dłużej, niż gdyby niewypłacalność nie była zawiniona).

Ustawa przewiduje, że w stosunku do dłużnika, będzie można prowadzić postpowanie według przepisów ogólnych, jeżeli będzie to uzasadnione znacznym rozmiarem majątku dłużnika, znaczną liczbą wierzycieli lub innymi uzasadnionymi przewidywaniami co do zwiększonego stopnia skomplikowania postępowania. Sąd będzie mógł o tym postanowić także po ogłoszeniu upadłości.

Ustawa wprowadza szczegółowe regulacje dotyczące postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. W szczególności, można będzie zawrzeć układ bez ogłaszania upadłości. Ustawa dodaje po Tytule V Części III ustawy p. u., zupełnie nowy Tytuł VI regulujący zawieranie układów.

Ustawa wprowadza także możliwość złożenia przez upadłego wniosku do sądu o umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty wierzycieli, jeżeli sytuacja osobista upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli.

Dla dłużnika będzie możliwe zaproponowanie szybkiej sprzedaży całego podlegającego egzekucji majątku w trybie przygotowanej licytacji. Ponadto, będzie można ogłosić upadłość bez wyznaczania sędziego-komisarza.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem wskazanych w ustawie zmian, które wchodzą w życie odpowiednio po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.