Rewolucyjne zmiany w zakresie własności intelektualnej od 1 stycznia 2020 roku?

W marcu 2019 r. do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów trafił: „Projekt nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw”. Jest on wynikiem trzyletnich prac specjalnie powołanego w resorcie sprawiedliwości Zespołu do spraw opracowania koncepcji utworzenia sądów własności intelektualnej.

Treść projektu została na początku kwietnia opublikowana na stronie Rządowego Centrum Legislacji.

Zaproponowana treść projektu ustawy wprowadza szereg rewolucyjnych zmian w zakresie prawa własności intelektualnej. Jak wynika z uzasadnienia projektu wprowadzane zmiany podyktowane są licznymi postulatami przedsiębiorców, przedstawicieli organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, postulatami doktryny, a także daleko idącą specyfiką spraw z zakresu prawa własności intelektualnej i ich rosnącej z roku na rok liczby spraw.

Projektowana regulacja ma na celu:

  1. wprowadzenie do kodeksu postępowania cywilnego postępowania odrębnego w sprawach własności intelektualnej;
  2. stworzenie w ramach sądownictwa powszechnego odrębnych jednostek organizacyjnych, które miałyby zajmować się sprawami o ochronę praw autorskich i pokrewnych, wynalazków, wzorów użytkowych i przemysłowych – jednostki te powstałyby w czterech sądach okręgowych i dwóch apelacyjnych, te pierwsze powstałyby w Gdańsku, Katowicach, Poznaniu i Warszawie, a te drugie w Katowicach i Warszawie;
  3. stworzenie sędziom możliwości specjalizacji w zakresie własności intelektualnej i wydzielenie sędziów, którzy zajmowaliby się ochroną praw autorskich, wynalazków, wzorów użytkowych, przemysłowych, znaków towarowych i ochroną praw własności intelektualnej – przewiduje się także zatrudnienie 22 sędziów, 22 asystentów i 44 urzędników w sądach okręgowych oraz 4 sędziów, 4 asystentów i 8 urzędników w sądach apelacyjnych;
  4. zlikwidowanie działającego dzisiaj przy Sądzie Okręgowym w Warszawie (w ramach XXII Wydziału) Sądu Unijnych Znaków Towarowych i Wzorów Wspólnotowych – po zmianach do Sądu Okręgowego w Warszawie będą kierowane najbardziej skomplikowane sprawy własności intelektualnej o charakterze technicznym tj. wszystkie spory dotyczące programów komputerowych, wynalazków, wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin i tajemnic przedsiębiorstwa o charakterze technicznym;
  5. wprowadzenie obowiązku zastępstwa procesowego przez fachowych pełnomocników (adwokatów lub radców prawnych, a w sprawach dotyczących własności przemysłowej – także przez rzeczników patentowych), co ma być podyktowane przede wszystkim potrzebą specjalizacji oraz chęcią przyspieszenia postępowań;
  6. uregulowanie i uwzględnienie kategorii sporów dotyczących spraw o wykorzystanie (bezprawną komercjalizację) dóbr osobistych w celu reklamy czy promocji przedsiębiorstwa, towarów lub usług;
  7. wprowadzenie w postępowaniach dotyczących własności intelektualnej nowego środka procesowego poprzez przyznanie powodowi szczególnych gwarancji prawnodowodowych w postaci instytucji zabezpieczenia środków dowodowych celem czego ma być zapewnienie przyszłemu (lub aktualnemu) powodowi możliwości uzyskania informacji o faktach dotyczących naruszeń jego praw, tak aby mógł on przygotować podstawę faktyczną wytaczanego powództwa;
  8. orzekanie przez sądy ds. własności intelektualnej m.in. o żądaniach unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy lub stwierdzenia jego wygaśnięcia – proponowane rozwiązania przewidują możliwość wniesienia powództwa wzajemnego, obejmującego żądanie unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy lub żądanie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego; sąd powszechny będzie musiał rozprawić się z kwestiami, które do tej pory były wyłączone spod jego kompetencji (w obowiązującym stanie prawnym unieważnienie, tak jak i stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, czy unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, należy do wyłącznej kompetencji Urzędu Patentowego);
  9. wprowadzenie szczególnego powództwa – powództwa o ustalenie, że określone czynności nie naruszają określonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, które to powództwo do tej pory często nie było uwzględniane przez sądy ze względu na brak interesu prawnego – wprowadzane rozwiązanie ma zapobiec ponoszeniu wysokich kosztów poprzedzających proces inwestycyjny, które mogą okazać się na późniejszym etapie bezużyteczne w sytuacji, gdy dana działalność naruszałaby określony patent, dodatkowe prawo ochronne, prawo ochronne lub prawa z rejestracji.

Projekt został aktualnie przyjęty przez Komitet do Spraw Europejskich i skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów. Warto odnotować, że w toku procesu legislacyjnego – na etapie uzgodnień i opiniowania projektu, w odpowiedzi na uwagi i zastrzeżenia organizacji zbiorowego zarządzania, niektórych sądów, a także Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – postanowiono wprowadzić do pierwotnej wersji projektu zmiany obejmujące m.in. dodatkowe zwolnienie stron z obowiązkowego zastępstwa przez fachowych pełnomocników w postępowaniu, w którym wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 tys. zł (w pierwotnej wersji projektu jedynym wyjątkiem od obowiązkowego zastępstwa procesowego miała być decyzja sądu, który uznając np. sprawa nie jest zbyt zawiła, mógł zwolnić stronę z tego obowiązku).

Proponuje się aby projektowana nowelizacja weszła w życie z dniem 1 stycznia 2020 r. Termin ten w ocenie autorów projektu miałby w pełni pozwolić na odpowiednie dostosowanie i organizację wydziałów własności intelektualnej sądów okręgowych i apelacyjnych.